Piękna Księga Rut

Drukuj



Jak piękna jest Księga Rut, mogliśmy przekonać się na 191. prezentacji Verba Sacra. Odczuliśmy to, słuchając komentarza dr hab. Teresy Stanek, muzyki Katarzyny Stroińskiej - Sierant, interpretacji Doroty Landowskiej. Poniżej tekst komentarza. Fotorelacja Anny Galicy - www.facebook.com/verbasacra.

Komentarz biblijny

Opowieść Księgi Rut – urzekająca walorami literackimi i zakorzeniona w realiach życia epoki – jest nasycona symboliką kierującą ku wierze. Sceny są pełne dynamizmu i wewnętrznej integralności, postacie naszkicowane z wielkim realizmem i zróżnicowane pod względem psychologicznym, a lakoniczne dialogi wplecione są w swobodną refleksję narratora. Subtelna ale wyraźna gra słów, liczne powtórzenia, zastosowanie paronomazji, gematrii, paralelizmów, symbolika imion i liczb, budują drugą, głębszą warstwę treści.

Akcja rozpoczyna i kończy się w Betlejem, czyli w ziemi Boga. Z powodu nieurodzaju pewna rodzina opuszcza Dom Chleba, aby zagościć na Polach Moabu. I tam – na polach, które kojarzą się z obfitością – pełni nadziei na lepsze życie, spotykają śmierć; przezwycięża ją dopiero powrót do Betlejem. W przesłanie narracji wprowadza nie tylko zamknięty krąg akcji, ale także zestawienie Moabu i Judei – geografia Palestyny wskazuje, że jeśli w Judei brak deszczu, to tym bardziej nie będzie go w Moabie! Historie biblijne, mówiąc o okresach głodu w Palestynie odsyłają swoich bohaterów (zgodnie z realiami) do Egiptu lub do Niziny Nadmorskiej. Skoro Moab w Biblii oznacza wroga Bożego ludu, to opisany epizod symbolicznie mówi o człowieku błądzącym po drogach grzechu[1].

Moab leży na wschód od Judei. W myśli ludów semickich wschód oznacza przeszłość, to, co człowiek ma już za sobą, a w Biblii także miejsce  oddalania od Boga – na wschód odchodzi z raju Adam (Rdz 3:24), Kain po zabójstwie brata (Rdz 4:16), Lot po rozstaniu z Abrahamem (Rdz 13:11); na wschód oddala się „chwała Boża” ze świątyni jerozolimskiej przed jej zburzeniem (Ez 11:23). Odwrotnością jest kierunek na zachód, oznaczający przyszłość, a w Biblii powrót do Boga (por. wejście Izraela do Ziemi Obiecanej). Powrót z pól Moabu do Domu Chleba jest symbolem nawrócenia, a więc wskazuje na Boga jako jego źródło. Opowieść mówi, że gdy człowiek – chodząc po drogach świata podąża za własnymi projektami na lepsze życie – spotyka śmierć; życie odnajduje dopiero, gdy wraca na miejsce przez Boga dlań przeznaczone.

Opowieść, oparta na czasownikach iść, powracać i przybywać, dzieli się na cztery części. Akcja każdej kończy się krótkim podsumowaniem wydarzeń przeszłych i dyskretnym wyrazem oczekiwania na przyszłe. Szkielet tworzą liczne opozycje: przeszłość – przyszłość, obczyzna – ojczyzna, śmierć – życie, głód – obfitość, ucieczka – powrót, samotność – wspólnota. Autor, korzystając obficie z retoryki ludów starożytnego Bliskiego Wschodu oraz właściwości gramatycznych i leksykalnych języka hebrajskiego tworzy wielopłaszczyznowe pokłady treściowe, które odsyłają słuchacza do treści teologicznych. Podejmując problem cierpienia i śmierci prowadzi go tak subtelnie, że happy end wydaje się oczywistością. W istocie jednak wskazuje na rozwiązanie, które przekracza nie tylko ludzkie możliwości, ale także wszelkie ludzkie wyobrażenia – seria „przypadków” sprawia, że utracone przez tych konkretnych ludzi dobro (ich życie) zostaje im nie tylko przywrócone, ale staje się również darem dla całego stworzenia. Autor uzyskał to przez włączenie genealogii Dawida, która - stanowiąc integralną część opowiadania - pokazuje zaangażowanie Boga w ludzkie dzieje. „Odbudowa” rodu Elimelecha, zniszczonego przez jego nieodpowiedzialne zachowanie, staje się znakiem odnowy całego stworzenia, zniszczonego przez nieodpowiedzialne zachowanie Adama, a wypełnia się w Jezusie Mesjaszu – Zbawicielu człowieka, Synu Dawida.

W kreacji przesłania Księgi Rut symboliczną rolę pełnią także imiona, które charakteryzują bohaterów (imiona te nie występują już w innych tekstach ST), oraz liczba powtórzeń.

Ponadto warto zwrócić uwagę na inne liczby, wpisane implicite:

Głównymi postaciami akcji są kobiety. Ich życie, będąc podmiotem Bożego działania, obrazuje konsekwencje zwykłej, ludzkiej wierności i odpowiedzialności. Księga akcentuje, że życie człowieka i jego szczęście jest w rękach Boga i otrzymują je w darze ci, którzy wiernie podążają drogą Jego przykazań. I to właśnie kobieta jest w szczególny sposób powołana, aby strzec Bożych dróg i wskazywać wielkość Bożego Prawa przez wierność Bogu i ludziom, przez  pielęgnowanie Tradycji i przekazywanie życia.

dr hab. Teresa Stanek



[1] Czasowniki z rdzenia chodzić sugerują odniesienia tekstów mądrościowych, np. do Ps 1; Ps 119.

[2] 12 zwykle przedstawia jakiś lud: 12 pokoleń Izmaelitów (Rdz 25:13-16), Edomitów (Rdz 36:10-14), Aramejczyków (Rdz 22:20-24). 12 słów zawiera wiersz Rdz 1:27 – stanowiący centralny element opisu stworzenia człowieka.